جوارش رمان ديكر مقوى معده و كبد حارّ است صنعت آن آب انارين هر مقدار كه خواهند در ديك سنكى باتش ملايم بجوشانند تا بربع رسد پس به وزن آن قند سفيد اضافه نمايند و بجوشانند تا بقوام آيد پس فرود آورده تير بزنند تا سرد كردد و بر روى سنك بريزند و ببرند و اكر براى زيادتى تقويت زرشك منقى و كرد سماق و املهء منقى از هريك يك مثقال و از براى مبرودين و تقويت هاضمه مصطكى رومى قرنفل عود قاقلهء كبار سنبل الطّيب از هريك يك درم يا زياده اضافه نمايند شايد حقنهء مفيد از براى اسهال و سحج صنعت آن بكيرند پوست انار و برنج فارسى و جو مقشر بو داده و بجوشانند تا مهرّا شود صافى نموده به آب آن حقنه نمايند حبّ قشر الرمان نافع است از براى اسهال مزمن و سحج مخوف و قرحهء مقعده صنعت آن بكيرند پوست انار ترش مازوى سبز متساوى و نرم بسايند و در سركه بجوشانند تا مهرّا شود و منعقد كردد و حبّها سازند به قدر فلفلى پانزده دانه و زياده از آن را بخورند و مجربست حريرهء رمّان جهت سرفهء حارّ و خشونت صوت نافع است صنعت آن بكيرند دو درم نشاسته و آرد برنج چهار درم و سه درم نبات در آب انار شيرين و آب انار ميخوش بحسب حاجت آن مقدار كه طبخ نمايند حل نموده صافى نمايند و باتش ملايم طبخ دهند تا بقوام آيد پس فرود آورده روغن بادام قدرى بر آن ريخته تناول نمايند خشاب رمان حامض كه قريب در خواص و منافع به شراب آن و الطف از شراب رمان حامض و ميخوش است صنعت آن بكيرند قند سفيد در آب حلّ كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند پس انار ترش شاداب بزرك دانه را دانه كرده شسته در آن ريزند و بجوشانند تا بقوام شراب آيد فرود آورده صافى نموده نكاه دارند و بوقت حاجت در آب حلّ كرده بياشامند [ دواء الرّمّان ] دواء الرّمّان جهت اسهال مزمن اطفال خصوصا در حين براوردن دندان و غير آن و از براى غير اطفال نيز نافع صنعت آن بكيرند غنچهء انار كوچك ناشكفته از براى اطفال از يك عدد تا دو عدد و از براى بزركان تا پنج عدد و از زيرهء سفيد از مقدار نيم ماشه تا يك ماشه از براى اطفال و از براى ديكران تا سه ماشه و از بركهاى نازك نورسته مغيلان نيز مقدار نيم ماشه تا دو ماشه با قدرى آب بر سنك صلايه نرم سوده صافى نموده با هفت پارچهء خزف هفت مرتبه سنك ناب نموده نيم‌كرم بياشامند [ دهن الرّمان امليسى ] دهن الرّمان امليسى كه سر آن را برداشته بر آتش كذارند و بدفعات روغن بادام شيرين بچكانند بقدرى كه كنجايش داشته باشد آن بر آتش ملايم باشد تا آنكه ديكر جذب روغن ننمايد پس بمكند آن را جهت درد سينه و سرفه از مجربات است [ رمّانيّه ] رمّانيّه اشى است متّخذ از آب انار ترش با قند يا آب انار شيرين مسكن معده و حميات صفراويه و غليان خون و مانع انصباب مواد است بمعده و نافع است از براى قى صفراوي و خفقان حار و دفع خمار و صعود بخار غذا بسرو دخانيّت غذا صنعت آن بكيرند برنج سفيد و در آب به‌پزند و چون نيم پخته شود آب انار ترش باندكى قند يا آب انار شيرين و قدرى آب به شيرين داخل كرده با قدرى روغن بادام شيرين يا شيرهء مغز بادام شيرين مطيب نموده چند جوش ديكر داده كه چاشنى در برنج جذب شود و در وقت پختن مصالح مانند نعناع تازه هيل دارچينى داخل نمايند و اكر تقويت قوى ضرور باشد كوشت مرغ بچّه يا بزغاله يا برهء املك داخل نمايند به اين نحو كه كوشت را قطعات نموده با اندك پياز در آب به‌پزند و كف آن را بكيرند پس بپزند چون قريب بمهرّا شدن رسد برنج را در آن داخل كرده بدستور مزبور به‌پزند و بخورند و اكر تب نباشد بعد از كف كرفتن كوشت با پياز و روغن كاو سرخ كرده پس بدستور مزبور پخته بخورند [ رب رمّان حلو ] رب رمّان حلو در افعال اقوى از آب انار شيرين است و ليكن مرخى معده و مصلحش مصطكى است صنعت آن بكيرند رمان امليسى بيدانه و آب آن را كرفته قدرى به شيرين رسيده را پوست و بهدانه و ثفل جدا كرده داخل نموده بپزند تا بقوام آيد و اكر بجاى به قدرى نبات سفيد به جهت قوام امدن داخل نمايند شايسته است ربّ انار ترش در افعال اقوى از آب آنست صنعت آن بكيرند آب انار ترش و در ديك سنكى يا كلى يا مس تازه قلعى نموده و در هر ده من از آب انار ترش يكمن به شيرين را پوست جدا كرده بهدانه و ثفل آن را براورده هر بهى را پنج شش قطعه نموده در آن انداخته بجوشانند باتش ملايم تا بقوام آيد پس فرود آورده در مرتبان اخضر نكاه دارند و بعضى به را داخل نميكنند و بجاى آن در هر ده من آب يكمن قند سفيد يا دوشاب داخل كرده بپزند و بعضى بىشيرينى و به تنهائى بقوام مىآورند [ ربّ انار ترش و شيرين ] ربّ انار ترش و شيرين كه آب اين هر دو را در ديك مس به غير قلعى كرده بپزند تا بقوام آيد جهت جراحات مزمنه و خبيثه ماليدن آن نافع است و كشيدن آن به چشم مقوى باصره و حافظ صحّت آنست و به جهت سلاق و جرب چشم مجرّب است [ ربّ رمّانين ] ربّ رمّانين كه بطريق رب رمان حامض پخته باشند چنان كه ذكر يافت در دويم سرد و در اول خشك و قابض است و به جهت التهاب و تشنكى مفرط و تبهاى حاره و قى و خمار و دفع فساد خواهش حوامل و فساد رنك رخسار و دفع غم نافعست فصل در ذكر سفوفات قشر و حبّ رمان سفوف رمّان مسهل مبصرات امر اخلاط سوخته را و جهت دفع اتشك بنهايت مفيد است صنعت آن پوست رمانين و مازوى سبز مساوى كوفته و بيخته دو مثقال آن را با آب سرد بخورند سفوف حبّ رمّان حامض دافع قى و مقوى معده است صنعت آن انار دانهء ترش پنج مثقال زيرهء كرمانى يك مثقال كوفته و بيخته با مويز سرخ پنج مثقال كوبيده سرشته بخورند سفوف حبّ الرّمّان اسهال را كه سفيد و رقيق باشد و با ثفل اميخته بازدارد و معده را سود دارد صنعت آن حب الرمان بريان كرده يك‌صد درم صدف سوخته كروياى مدبّر مقلو از هريك بيست درم خرنوب نبطى پنج مثقال سماق منقى از حب ده مثقال كوفته و بيخته سفوف سازند شربتى دو درم با آب به شيرين سفوف حب الرمان بنسخهء ديكر صنعت آن انار دانه بريان نموده ده درم آرد كنار آرد بلوط از هريك پنج مثقال كشنيز خشك بو دادهء مقشر سماق بو داده منقى كلنار فارسى عود هندى از هريك چهار درم مصطكى رومى دو درم نشاسته بو داده صمغ عربى بو داده طباشير سفيد حب الاس مازوى سبز بو داده نانخواه هيل زرنباد و كل ارمنى از هريك سه درم كوفته و بيخته سفوف سازند [ سفوف حبّ الرّمّان ضعف معده و امعا و اسهال مرارى را نافع است ] سفوف حبّ الرّمّان ضعف معده و امعا و اسهال مرارى را نافع است و علامت اين قسم اسهال آنست كه بعد از تبهاى محرقه رغب خالص و خوردن شراب كهنه و عسل حادث شود و زردى مدفوع و سوزش مخرج دالّست بران صنعت آن انار دانه بريان كرده آرد بلوط سماق منقى زيرهء كرمانى مدبّر آرد سنجد كشنيز خشك بريان كرده خرنوب نبطى آرد كنار از هريك پنج درم عود هندى نيم درم املهء منقى يك مثقال كوفته و بيخته شربتى از يك مثقال تا دو درم با آب به شيرين بياشامند سفوف حبّ الرّمّان بنسخهء صاحب ذخيره كه در اسهال مرارى ذكر كرده صنعت آن انار دانه بريان كرده يك‌صد درم كشنيز خشك مدبّر پنجاه درم سماق منقى كلنار فارسى از هريك پانزده درم كزمازج خرنوب نبطى از هريك ده درم كوفته و بيخته شربتى از دو درم تا سه درم با آب به شيرين بياشامند سفوف حبّ الرّمان ديكر كه اسهال سوداوى را باز دارد صنعت آن حب الرمان ده درم بهمن سرخ زرنباد جنيد رمان تخم سداب تخم شاه‌سفرم از هريك يك درم كوفته و بيخته سفوف سازند و جنيد رمان غنچهء ناشكفتهء آنست سفوف حب الرمان بنسخهء ابن جزله صنعت آن انار دانه بريان نموده پنج درم حب الاس آرد بلوط سماق منقى از حب زيرهء كرمانى بسركهء انكورى تر كرده بريان نموده آرد كنار آرد سنجد كشنيز خشك بريان نموده مقشّر خرنوب نبطى خرنوب شامى از هريك دو درم و نيم سك اصلى رامك عود قمارى خام از هريك يك درم كوفته